Fundacja rodzinna, funkcjonująca w polskim porządku prawnym od 2023 roku, cieszy się rosnącą popularnością jako narzędzie sukcesji majątkowej i biznesowej. Jej skuteczność zależy jednak w dużej mierze od tego, jak zostanie skonstruowana – a w praktyce wciąż popełnianych jest wiele błędów, które mogą osłabić jej działanie lub narazić fundatora i beneficjentów na niepotrzebne ryzyko. Poniżej przedstawiamy najczęstsze z nich.
Wadliwie sporządzony statut
Statut jest sercem fundacji określającym w szczególności jej cel, krąg beneficjentów, zasady przyznawania świadczeń oraz kompetencje organów. Najczęstsze uchybienia to korzystanie z gotowych wzorów bez dostosowania ich do realiów rodziny, zapisy zbyt ogólne (pozostawiające pole do sporów) albo zbyt sztywne (uniemożliwiające reakcję na ewentualne zmiany). Dobrze skonstruowany statut powinien odpowiadać indywidualnym potrzebom i uwzględniać różnorodne scenariusze, w tym na wypadek zaistnienia sytuacji spornych oraz konieczności rozwiązania fundacji.
Wadliwe ukształtowanie organów i brak planu na wypadek śmierci fundatora
Zarząd, zgromadzenie beneficjentów, a w niektórych przypadkach rada nadzorcza (obowiązkowa, gdy beneficjentów jest więcej niż 25) powinny mieć jasno rozdzielone kompetencje. Skupienie pełnej decyzyjności w jednej osobie oraz brak rozwiązań na czas po śmierci fundatora to typowe słabości, które w krytycznym momencie mogą sparaliżować działanie fundacji.
Traktowanie fundacji wyłącznie jako narzędzia optymalizacji podatkowej
Ustawowym celem fundacji jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim i zapewnienie świadczeń beneficjentom – nie zaś unikanie opodatkowania. Struktury tworzone głównie pod kątem korzyści fiskalnych są coraz uważniej analizowane przez organy podatkowe. Trzeba też pamiętać, że otoczenie podatkowe fundacji ewoluuje, więc oparcie całego przedsięwzięcia wyłącznie na dzisiejszych preferencjach jest ryzykowne.
Nieprecyzyjne określenie beneficjentów i zasad świadczeń
Beneficjentów oraz przysługujące im uprawnienia należy wskazać w sposób jednoznaczny. Brak jasnych kryteriów w zakresie warunków i sposobu przyznania świadczeń może prowadzić do napięć i trudności w bieżącym zarządzaniu.
Przekroczenie dozwolonego zakresu działalności gospodarczej
Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie wskazanym w ustawie (m.in. najem, uczestnictwo w spółkach i funduszach, obrót papierami wartościowymi, udzielanie pożyczek podmiotom powiązanym). Prowadzenie aktywnej działalności operacyjnej wykraczającej poza ten katalog powoduje opodatkowanie takich dochodów sankcyjną stawką 25% CIT. Warto zatem z góry zadbać o staranną weryfikację planowanych przedsięwzięć.
Podsumowanie
Jak pokazują powyższe przykłady, skuteczność fundacji rodzinnej zależy od starannego przygotowania na wielu etapach – od precyzyjnie sformułowanego statutu, przez przemyślaną strukturę organów, po jasne określenie beneficjentów i pilnowanie granic dozwolonej działalności gospodarczej. Błędy popełnione u podstaw bywają trudne i kosztowne do naprawienia, dlatego każdy krok związany z jej utworzeniem wymaga strategicznego planowania oraz skrupulatnego dostosowania rozwiązań do realnych potrzeb rodziny i biznesu.
Alicja Włodarczyk, aplikant radcowski w kancelarii Gorazda, Świstuń, Wątroba i Partnerzy adwokaci i radcowie prawni
