Wraz z wejściem do polskiego porządku prawnego fundacji rodzinnej, zyskaliśmy nowy instrument prawny służący zarządzaniu majątkiem oraz planowaniu sukcesji w perspektywie międzypokoleniowej. Fundacja rodzinna, jako osoba prawna, wpisuje się jednocześnie w zakres podmiotów zobowiązanych do ujawnienia beneficjentów rzeczywistych zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (ustawa AML[1]). Dodatkowo, stanowi ona często instrument zabezpieczenia interesów majątkowych przyszłych pokoleń, czyniąc małoletnich jej beneficjentami. Pomijając inne trudności związane z prawidłowym określeniem kręgu beneficjentów rzeczywistych, pojawia się więc istotne pytanie, czy beneficjentem rzeczywistym w rozumieniu ustawy AML jest wyłącznie małoletni?
Kim jest beneficjent rzeczywisty?
Ustawa AML zawiera rozbudowane postanowienia odnośnie tego kto jest jej beneficjentem rzeczywistym. W pewnym uproszczeniu jest to każda osoba fizyczna, która poprzez posiadane uprawnienia sprawuje bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad danym podmiotem. Takie uprawnienia pozwalają beneficjentowi rzeczywistemu wywierać decydujący wpływ na działania podejmowane przez dany podmiot. Katalog podmiotów uznawanych za będących beneficjentami rzeczywistymi zawiera m.in. beneficjenta fundacji (osobę uprawnioną do otrzymania świadczeń z fundacji rodzinnej), ale również fundatora czy osoby sprawujące kontrolę nad fundacją.
- Małoletni beneficjenci i pozycja przedstawicieli ustawowych
Zgodnie z ustawą o fundacji rodzinnej, beneficjentem może być osoba fizyczna, niezależnie od wieku i zdolności do czynności prawnych. W praktyce beneficjentami często zostają małoletnie dzieci lub wnuki fundatora. Zatem tacy małoletni, tak długo, jak pozostają beneficjentami fundacji rodzinnej, powinni zostać zidentyfikowani jako jej beneficjenci rzeczywiści i zostać ujawnieni w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Brak jest bowiem tutaj żadnego dodatkowego kryterium poza posiadaniem statusu beneficjenta fundacji.
Odmienne stanowisko prezentuje jednak Ministerstwo Finansów[2]. Ministerstwo stwierdza, że skoro małoletni musi być reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych zazwyczaj rodziców), to również taki przedstawiciel powinien zostać wpisany do CRBR, gdyż sprawuje w imieniu małoletniego zarząd nad jego majątkiem.
Prezentowane przez Ministerstwo stanowisko nie jest słuszne. Akceptacja takiego poglądu prowadzi do poszerzenia katalogu osób uznanych za beneficjentów rzeczywistych fundacji rodzinnych w oderwaniu od tego czy takie osoby mogą faktycznie mogą wywierać istotny wpływ na fundację albo decydować o jej działalności. Przedstawiciel ustawowy małoletniego beneficjenta może zostać uznany za beneficjenta rzeczywistego w rozumieniu ustawy AML, jednak wymaga to indywidualnej oceny. Trzeba wówczas ustalić, czy w danym przypadku można go uznać za beneficjenta fundacji rodzinnej (np. z racji na sposób wypłaty świadczeń z fundacji), albo czy można stwierdzić, że wykonując zarząd majątkiem małoletniego, posiada on istotny wpływ na funkcjonowanie fundacji rodzinnej albo sprawuje nad nią kontrolę.
Taka ocena ma o tyle istotne znaczenie, że zaniechanie zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego (nawet małoletniego) może skutkować nałożeniem kary pieniężnej w wysokości do 1 000 000 zł.
Podsumowanie
Obowiązek zgłoszenia beneficjenta rzeczywistego do CRBR obejmuje również osoby małoletnie będące beneficjentami fundacji rodzinnej. Ich wiek i brak zdolności do czynności prawnych nie zwalniają fundacji z obowiązku ujawnienia danych. Kwestia zgłoszenia przedstawicieli ustawowi takich osób jako beneficjentów rzeczywistych wymaga każdorazowo odrębnej analizy, w każdym przypadku z osobna.
Robert Staniaszek, Adwokat i Młodszy Partner w Kancelarii Gorazda, Świstuń, Wątroba i Partnerzy Adwokaci i Radcowie Prawni.
[1] Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, Dz.U. z 2024 r. poz. 165 z późn. zm.
[2] https://www.gov.pl/web/finanse/ib-zgloszenie-informacji-do-centralnego-rejestru-beneficjentow-rzeczywistych-zwanego-dalej-crbr-fundacje-rodzinne
