Exit tax: Polska vs. Austria – kluczowe różnice - GSW - Adwokaci i Radcowie prawni

„Exit tax” (niem. Wegzugsbesteuerung, zwany też „podatkiem od niezrealizowanych zysków”) to zestaw przepisów mających na celu opodatkowanie ukrytych (niezrealizowanych) zysków kapitałowych w momencie, gdy podatnik (lub jego aktywa) opuszcza daną jurysdykcję w sposób, który w przeciwnym razie pozbawiłby ją prawa do opodatkowania przyszłej sprzedaży tych aktywów.

W przypadkach transgranicznych problem ten jest szczególnie istotny, ponieważ umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) zwykle przyznają prawo do opodatkowania zysków kapitałowych z majątku ruchomego (np. akcji, jednostek funduszy) głównie państwu rezydencji podatnika w momencie sprzedaży. W rezultacie, po zmianie rezydencji, poprzednie państwo rezydencji może nie być już w stanie opodatkować przyszłej sprzedaży.

Austriackie Ministerstwo Finansów jasno wskazuje, że exit tax odpowiada sytuacji fikcyjnego zbycia, wywołanej „okolicznościami prowadzącymi do utraty przez Austrię prawa do opodatkowania”, podkreślając, że ma to miejsce „w szczególności, gdy podatnik przenosi się za granicę”, ponieważ UPO zazwyczaj przyznają prawo opodatkowania państwu rezydencji.

Polskie przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) traktują exit tax w sposób podobny – jako sytuację, w której Polska „traci prawo do opodatkowania” przyszłych dochodów ze zbycia, czy to z powodu przeniesienia aktywów za granicę, czy zmiany rezydencji podatkowej podatnika.

Co powoduje powstanie obowiązku exit tax w Polsce i Austrii?

Polski PIT przewiduje exit tax przy dwóch podstawowych zdarzeniach:

przeniesieniu składnika majątku poza Polskę przy zachowaniu jego własności przez tego samego podatnika, jeśli Polska traci (w całości lub części) prawo do opodatkowania przyszłego zbycia, oraz
zmianie rezydencji podatkowej podatnika podlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, jeśli Polska traci prawo do opodatkowania przyszłego zbycia jego majątku w wyniku wyjazdu.

W Austrii exit tax traktowany jest jako fikcyjne zbycie, gdy „jakiekolwiek okoliczności prowadzą do utraty prawa Austrii do opodatkowania zysków ze zbycia”. Szczególnie wskazywane jest przeniesienie za granicę jako najczęstszy przypadek, ponieważ UPO zazwyczaj przenoszą prawo opodatkowania do państwa rezydencji.

W praktyce administracyjnej Austrii po zmianach legislacyjnych od 2016 r. wystarczy już samo ograniczenie prawa do opodatkowania (a nie jego całkowita utrata), aby powstał obowiązek podatkowy.

Jakie aktywa podlegają exit tax w Polsce i Austrii?

Polska – węższy zakres „majątku osobistego” dla osób fizycznych zmieniających rezydencję:

Dla osób fizycznych exit tax obejmuje wybrane składniki majątku osobistego:

ogół praw i obowiązków w spółce niebędącej osobą prawną,
udziały/akcje,
papiery wartościowe,
instrumenty pochodne,
jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych.

Austria – szerokie podejście do aktywów kapitałowych:
Obejmuje m.in.:

udziały/akcje w spółkach,
papiery dłużne,
jednostki funduszy inwestycyjnych.

Te same aktywa są uwzględniane przy exit tax jako potencjalne przedmioty przyszłego zbycia.

Warunki stosowania

W Polsce przy zmianie rezydencji i majątku osobistym exit tax obowiązuje tylko, gdy:

podatnik miał miejsce zamieszkania w Polsce przez co najmniej 5 lat w ostatnich 10 latach,
łączna wartość rynkowa przenoszonych aktywów przekracza 4 000 000 zł.

Ponadto przy wspólności majątkowej wartość przypisuje się po połowie każdemu małżonkowi.

W Austrii brak jest takich ogólnych progów czasowych lub wartościowych – kluczowa jest sama utrata (lub ograniczenie) prawa do opodatkowania.

Podstawa opodatkowania – jak ją obliczyć?

Polska:
Dochód = wartość rynkowa aktywa – wartość podatkowa.
Wartość podatkowa to koszt, który byłby uznany przy hipotetycznym zbyciu.

Austria:
Dochód = wartość rynkowa w momencie wyjazdu – koszt nabycia.
Zdarzenie traktuje się jak sprzedaż po wartości rynkowej.

Stawki podatkowe

Polska:

19% – gdy można ustalić wartość podatkową,
3% – gdy nie można jej ustalić.

Austria:

zazwyczaj 27,5% dla dochodów kapitałowych (standardowa stawka).

Termin płatności

Austria:

możliwość odroczenia do momentu faktycznej sprzedaży (dla UE/EOG),
przy wyjeździe poza UE/EOG – podatek należny od razu.

Polska:

zasadniczo do 7. dnia miesiąca po przekroczeniu progu 4 mln zł,
obecnie obowiązuje odroczenie terminu płatności (generalnie do 31 grudnia 2027 r., z wyjątkami).

Podobny cel, różne mechanizmy

Zarówno Polska, jak i Austria dążą do zabezpieczenia prawa do opodatkowania poprzez opodatkowanie niezrealizowanych zysków w momencie jego utraty. Jednak: